«Ես Գիւմրին Շատ Կը Նմանեցնեմ Հալէպին. Այստեղ Ջերմութիւն Կայ»․ Պետիկ Տաւուտեան


«Հետք»․ Երանուհի Սողոյեան


Խոհարարի հմուտ ձեռքերը խմորի շերտին վրայ արագ ու վարժ շարժումով կը տարածեն 12 համեմունքէ ու ձէթէ կազմուած խառնուրդը, վրան կ՛աւելացնէ քերած պանիրն ու սուրիական խոհանոցին բնորոշ ուտեստներէն հերթականը «կ՛ուղեւորուի» տաք փուռ: «Զահթար»` այսպէս կը կոչուի «կանաչ կախարդութիւնը»` ծածկուած պանիրի սպիտակ շերտով: Ընդամէնը քանի մը վայրկեան ու փուռէն դուրս կը բերուի արեւլեան խոհանոցին բնորոշ համեմունքային բոյրով յագեցած ուտելիքը: Երիտասարդ խոհարարը գոհ կը ժպտի:

29ամեայ Պետիկ Տաւուտեանը Հալէպէն Երեւան եկած է 2012ի Հոկտեմբերին` ընկերներուն հետ: Երեք տարի աշխատած է մայրաքաղաքին մէջ, այնուհետեւ՝ տեղափոխուած Գիւմրի:

«Պատերազմը նոր սկսած էր, երբ ընկերներուս հետ եկանք հայրենիք,- կը պատմէ Պետիկը,- նախքան մեր գալը՝ մեզմէ առաջ Հայաստան ապրած հալէպցիներուն կը հարցնէինք, թէ նման գործ որ բանանք (նկատի ունի սուրիական խոհանոցին բնորոշ ուտեստներու պատրաստումը-հեղ.), կ’աշխատի՞: Կ՛ըսէին ո՛չ, հոն միայ քեպապ, խորոված ու շաուրմայ է: Բայց ամէն պարագային որոշեցինք գալ: Երբ եկայ, 25 տարեկան էի ու առաջին անգամն էր, որ այդքան երկար ժամանակով պիտի լքէի ծնողքս: Ամենաշատ բացակայութիւնը, որ եղած էր տունէն` 10 օր էր, որ ճամբար կ՛երթայի»:

Հալէպի մէջ Պետիկին ընտանիքը ունէր արագ սնունդի խանութ, որ հիմնած էր իր հայրը 25 տարի առաջ: Տաւուտեաններուն պատկանող խորտկարանը կը կոչուէր «Պետիկ»: «Հայրս իմ անունովս կոչած էր ու շատ մարդիկ, որ կու գային մեր մօտ, հօրս Պետիկ կը կանչէին, բայց իր անունը Րաֆֆի է, չէին գիտեր, որ տղուն անունը դրած է:-Պետիկը կը ծիծաղի,- Մենք լաւ անուն, ճանաչում ունէինք Հալէպի մէջ, բայց պատերազմը շատ բան փոխեց», կը խոստովանի` Հալէպի մէջ եղած ժամանակ երբեք խոհանոց չէ մտած, որեւէ ուտեստ չէ պատարաստած: Խորտկարանին մէջ եղած ժամանակ հիմնականoրէն դրամարկղի մօտ  կը կանգնէր` փոխարինելով հայրը:

«Ամէն բան սովորեցայ հոս` Երեւանի մէջ աշխատելու ատեն,- կ՛ըսէ Պետիկը,- երեք տարի սուրիահայու մօտ աշխատեցայ, որ քաղաքի կեդրոնին մէջ սնունդի խանութ ունէր: Յետոյ որոշեցի ես առանձին իմ խանութս ունենալ, բայց ափսոս երկար չկրցայ աշխատցնել` դրամս չբաւեց: Ատկէ ետք առաջարկ եղաւ Գիւմրի գալու ու նորաբաց արեւելեան խոհանոցին մէջ աշխատելու»:

Անցեալ տարուան Նոյեմբեր 8էն Գիւմրիի Վազգէն Սարգսեան փողոցին մէջ գործող փոքրիկ խորտկարանը բաւական հնչեղ անուանում ունի` «Իմփերիալ»: Պետիկը  կ՛ըսէ` որոշած են քաղաքին մէջ արեւելեան խոհանոցի կայսրութեան հիմքը դնել: Սրճարանի տարածքը փոքր է` ընդամէնը երեք սեղան դրուած է: Պետիկը կ՛ըսէ` խորհրդակցած են սեփականատիրոջ հետ եւ որոշած բացառել ալքոհոլային խմիչքներու, նոյնիսկ թէյի եւ սուրճի վաճառքը:

«Մեր նպատակն է, որ եկողը սնուի, ոչ թէ մէկ գաւաթ սուրճը վերցնէ եւ ժամերով նստի:-Պետիկը կը ժպտի,- Ալքոհոլ նոյնպէս չենք վաճառեր, որ կանայք ալ կարենան գալ, նստիլ, եթէ ուզեն, ու վատ չզգան, որ հարեւան սեղանին նստածները կը խմեն: Քանի մը ամիս է, որ կ՛աշխատինք, բայց շատ պատուերներ ունինք, հիմնականօրէն կ՛առաքենք»:

Պետիկը Գիւմրին շատ սիրած է, կ՛ըսէ` նման է Հալէպին: «Բոլոր մեծ քաղաքները իրարու նման են` ըլլայ Երեւան, թէ Դամասկոս, փոքրերն ալ իրարու նման են: Ես Գիւմրին շատ կը նմանեցնեմ Հալէպին. այստեղ ջերմութիւն կայ,- կը նկատէ զրուցակիցս,- մարդիկ շատոնց զիրար կը ճանչնան: Գիւմրի հեշտ է անուն հանելը` լաւ կամ վատ: Պիտի աշխատիս, որ քեզի լաւ կողմով ճանչնան»: Շատ կը հաւնի գիւմրիի խոհանոցը, զարմացած է, որ գիւմրեցի տանտիկինները` երիտասարդ թէ տարեց, շատ համեղ կը պատրաստեն:

«Եթէ բաղդատեմ Գիւմրին, ապա շատ լաւ խոհանոց ունի ու կը կարծեմ, որ շատ բաղադրատոմսեր անցեալ դարուն հոս եկած հայրենադարձներէն առած ու պահպանած են: Ուր որ Գիւմրիի մէջ առիթ ունեցած եմ հիւրընկալուելու ու համտեսելու, մնացած եմ զարմացած` շատ համեղ կը պատրաստեն», գիւմրեցի կիները կը գովէ Պետիկը ու կ՛առանձնացնէ հայրաքաղաքին մէջ ընդունուած քանի մը ուտելիքներ, որոնք շատ հաւնած է` քեալլա, խաշ:

«Խաշն առաջին անգամ Գիւմրիի մէջ կերած եմ: Երեւանի մէջ երեք տարի ապրեցայ, բայց խաշը առաջին անգամ այստեղ փորձեցի,- կ՛ըսէ ան,- քեալլան ալ շատ համով է: Հալէպի մէջ ալ քեալլա կը պատրաստեն, բայց ոչխարի գլուխով: Սուրիոյ մէջ տաւարի միս չեն ուտեր, ատոր համար ալ խաշ կամ կովի քեալլա չէի կերած»: Պետիկին համոզմամբ` ոչխարի գլուխէն պատրաստուած ճաշատեսակը արեւելեան խոհանոցին բնորոշ է, իսկ կովունը` արեւմտեան:

«Կը կարծեմ, որ կովու քեալլա ուտելը արեւմուտքէն եկած է,- կարծիք կը յայտնէ զրուցակիցս,-Նափոլէոն Պոնափարթի կերակուրը կը համարուի: Պատմութիւն մը կայ, որ Պոնափարթին բռնելէն ետք կ’ուզեն սպաննել, բայց կերակուրի միջոցով: Կ’առաջարկեն մէկ տեսակ կերակուր ընտրէ, որ ամէն օր պիտի ուտէ: Պոնափարթը կ’ըսէ` ինձի կովուի գլուխ բերէք: Կ’ըսեն, թէ կովու գլխուն վրայ 7 տարբեր համեր կան ու Պոնափարթը ամէն օր մէկ բան ճաշակած է»:

Պետիկը չէ ամուսնացած: Կ՛ըսէ, որ սուրիահայերը սովորաբար կ՛ամուսնանան արհեստ, աշխատանք ու փող ունենալէն ետք: «Կը զարմանամ, երբ հոս կը տեսնեմ, թէ ինչպէս կ’ամուսնանան ու դարձեալ ծնողները կը խնամեն զինենք: Եթէ աշխատանք չունիս, ինչպէս պիտի ընտանիքը պահե՞ս,- կը հարցնէ տեղական սովորոյթներէն զարմացած Պետիկը,-Սուրիոյ մէջ այդպէս չէ` պիտի կայացած ըլլաս, որ ամուսնանաս: Մեր մօտ կանայք հիմնականօրէն չեն աշխատիր ու տան տղամարդը պիտի հոգ տանի բոլորին»:

Պետիկը առայժմ ընտրեալ չունի, կ՛ըսէ` դեռ պիտի կայանայ: Գիւմրիի մէջ բնակարան վարձած է եւ կը սպասէ ծնողներուն, որոնք դեռ Հալէպ են, սակայն ճամպրուկները կը հաւաքեն Հայաստան գալու համար: «Համոզուած եմ, վստահ եմ, որ Հայաստան պիտի ապրիմ եւ ընտանիքս ալ այստեղ պիտի կազմեմ», կ՛ըսէ Պետիկը: